Ymlaen i'r ganrif hon

11th February 2013
Wrth chwilio am luniau ar gyfer eu cynnwys mewn llyfrau a chylchgronau, mae rhywun weithiau'n neidio o ganrif i ganrif. Dros yr misoedd diwethaf rwyf wedi bod yn "byw" am rai wythnosau yn y canol oesoedd. gan bicio bob yn hyn a hyn ymlaen ac yn ôl i ddechrau a chanol y ganrif ddiwethaf.

Rwy'n gobeithio y bydd y llyfr arfaethedig "canol oesol" yn y siopau erbyn mis Mehefin. Gwyliwch y lle hwn am ragor o fanylion yn nes at yr amser.

Ymlaen wedyn i'r gannif ddiwethaf, a'r dasg oedd darganfod llun "gwahanol" o lenor o Rwsia, a sawl llun "anghyfarwydd, os oes modd" o ambell i lenor Cymraeg. Wedi darganfod lluniau, a chael rhai wedi'u sganio, y dasg wedyn oedd paratoi rhai ohonynt ar gyfer eu cyhoeddi. Pleser mawr oedd gweithio yn fanwl gywir am rai oriau i adfer cwpwl o luniau i'r safon y byddai'r ffotograffydd gwreiddiol wedi dymuno'i weld.

Yn amlach na pheidio, mae gweisg yn ddi-hid iawn wrth atgynhyrchu hen ffotograffau o negyddion. Fe fyddai'r ffotograffydd gwreiddiol wedi gweithio ar brintio negydd i'w wneud fel y byddai ef neu hi'n dymuno iddo edrych ar bapur neu mewn print. Wrth ddigido negyddion a'u rhoi ar gael mewn dull unionffurf, mae'r cyswllt a'r broses rhwng y cam cyntaf (pwyso botwm i dynnu llun) a'r gwrthrych gorffenedig (e.e. y print) wedi'i golli. Os oes printiau'n bodoli o waith ffotograffydd, y gamp yw dysgu o'r rheini, a cheisio cadw hynny mewn cof wrth ail-greu lluniau o'r negyddion. Y prif ystyron gan y ffotograffydd wrth baratoi print fyddai cropio, goleuo a tywyllu rhannau o lun, a graddio y papur y byddai'n printio arno - caled neu meddal, contrast uchel neu isel.

Gyda llawer iawn o atgynhyrchiadau diweddar, does fawr o arwydd bod yr elfennau hyn o'r broses o gynhyrchu llun - fel y byddai'r ffotograffydd wedi ei ddymuno - wedi'i gymryd i ystyriaeth. Yn rhannol felly, mae "steil" a chrefft y ffotograffydd yn cael ei golli yn yr atgynhyrchiadau ffwrdd-a-hi. Esiampl o hyn yw gwaith Geoff Charles. Roedd Geoff yn ffyrnig os oedd rhywun yn argraffu ei negyddion yn "feddal"- fe fyddai'n gwylltio am y peth, ac roedd ffotograffwyr y Llyfrgell Genedlaethol yn barchus iawn o hyn pan oeddynt yn creu atgynhyrchiadau o'i waith. Erbyn hyn mae llawer iawn o negyddion gan Geoff ar gael wedi'u digido, mewn safon "positif" unffurf, a phan fydd gwasg eisiau defnyddio llun, fe fyddant yn cael copi digidol, ac yn atgynhyrchu'r llun, ran amlaf, fel ag y mae "o'r neg". Mae'r rhan ganol - yr adnabyddiaeth o ddyheuadau'r ffotograffydd, a'r grefft o drin y negydd i gyrraedd y dyheadau - nawr ar goll o'r broses atgynhyrchu. Yn y dyfodol, pan fydd gwaith ffotograffig "digidol anedig" yn cael ei atgynhyrchu, fydd dim problem, oherwydd fersiwn tebyg i'r "print" fydd y ffeil ddigidol yn y rhan fwyaf o achosion.

O ran gwaith ffotograffig gwreiddiol, fe gefais hwyl ar dynnu lluniau storm aruthrol yn Aberystwyth.
Aberystwyth - storm

Cefais archeb am nifer o brintiau o rai o'r lluniau, oedd doedd gan "y wasg" ddim diddordeb ynddynt, onibai eu bod ar gael am ddim!

Yna ar ddydd Sadwrn heulog braf cafwyd "Rali'r Cyfrif" yn y dre, a braf oedd cael y cyfle i dynnu llun y ddau yma, Teddie Millward a fu'n darlithio i mi ar ddechrau'r saithdegau, a Brian Evans a fu'n bennaeth gofalus arnaf yn y Llyfrgell Genedlaethol am flynyddoedd.

Rali'r Cyfrif Aberystwyth

A'r diwrnod canlynol, â'r heulwen wedi hen gilio, cefais orig ddiddorol yn gwylio/cymryd rhan yng nghynhyrchiad y Theatr Genedlaethol o "Y Bont" - sef atgynhyrchiad dramatig o hanes protest Pont Trefechan, hanner canrif yn union wedi'r digwyddiad.

Cychwyn am y dre mewn HEN fws

Yna, mymryn o waith llai cyffrous o dynnu portreadau, llun o fferm anghysbell, a rhoi sgwrs i griw ffantastig o ferched am "y flwyddyn mewn lluniau". Wedyn fe glywais am rali yn Nhryweryn i gofio 50 mlynedd ers y ffrwydriad yno. Er y glaw, fe ymlwybrais draw, a chofnodi y digwyddiad gwahanol hwn, gyda'r heddlu yn cadw gwyliadwraeth fanwl ar bawb a phopeth o'r coed!

Gorymdeithio

Yn ôl at realiti heddiw, ac rwyf ar fin dechrau cyfnod dwys o chwilota a threfnu lluniau ar gyfer cyhoeddiad arall.


Leave a comment

Your Name
Your Email
(Optional)
Your Comment
No info required here, please press the button below.